İran'ın yarı resmi Fars haber ajansı geçen ay ülkede Azeriler'in yaşadığı kentlerde Türk milliyetçiliğini kışkırtan bozkurt işaretli saat ve gömlek gibi ürünlerin gizlice piyasaya sürülmesinin yoğunluk kazandığını duyurdu. Ajansa bunu "Türkiye'yle İran arasında giderek güçlenen işbirliğini baltalamak için başkaları tarafından tertiplenen bir oyun" olarak niteleyip Türk makamlarını dikkatli olmaya davet ediyordu.

Newsweek Türkiye'nin ulaştığı Azeri kaynaklar da bu gelişmeyi doğruluyor. Ancak bozkurt işaretlerinin Türkiye'de bu işaretleri kullanan ülkücü çevrelerle "hiçbir ilişkisi olmadığını" ısrarla vurguluyorlar. "Bozkurt işareti Türk dünyasında yaygın olarak kullanılan birlik sembolüdür" diyor Dünya Azerbaycanlıları Kongresi'nden (DAK) Eliza Ismayilova (Nitekim MHP'li Tuğrul Türkeş de, dört yıl önce katıldığı bir televizyon programında, partinin kurucusu olan babası Alparslan Türkeş'in 1991'de Bakü'de görüp Türkiye'ye taşıdığını anlatmıştı). "Bozkurt işareti, Tahran yönetiminin yoğun baskı altında bıraktığı 30 milyondan fazla İran Azerisi'nin kültürel birlik sembolü oldu" diyor İsmayilova.

Tahran yönetiminin "Güney Azerbaycanlılar" olarak adlandırdığı İran Azerileri'ne karşı baskıları, Azerbaycan medyasının da üzerinde hassasiyetle durduğu konuların başında geliyor. ANS TV'de siyaset üzerine programlar yapan Sevil Nuriyeva, "2005'ten sonra Ahmedinejad yönetiminin Güney Azerbaycanlılar üzerinde baskılarını arttırdığını, Türkçe eğitim hakkının ellerinden alındığını, Türkçe gazetelerin kapatıldığını, hatta Azeri kimliğine ilişkin işaretleri taşıyanların idam edildiğini veya hapse atıldığını" aktarıyor. Nuriyeva, "Bölgede yoğun baskı var. İran'da resmi kaynaklar önceki hafta sekiz Azeri'nin vatan hainliği suçlamasıyla asıldığını duyurdu. Haber almak çok güç. İrtibatta olduğumuz Güney Azerbaycan Azatlık (Özgürlük) Hareketi'nden insanlar sürekli cep telefonu değiştirmek zorunda kalıyor" diyor.

DAK'ın resmi sitesi (d-a-k.org) diaspora liderleri tarafından kaleme alınmış "Kuzey ve Güney Azerbaycan'ın birleşmesi" üzerine yazılarla dolu. Ancak İran'daki Güney Azerbaycan Azatlık Hareketi aynı amacı taşımıyor olabilir. İran uzmanı araştırmacı Arif Keskin, hareketin parti ya da gerçek bir örgüte sahip olmayan bir yapılanması olduğunu söylüyor. Keskin'e göre hareket silahlı kalkışmadan yana değil: Daha çok İran'da 12 eyalete bölünmüş Tahran rejimi tarafından "sürekli aşağılanan ve dışlanan" Azeri halklarının, ana dilde eğitim ve kültürel haklarına yeniden kavuşmasını, "bilinçli olarak yoksul bırakılmış" Azeri bölgelerin yeniden kalkındırılmasını talep ediyor. Keskin, Güney Azerbaycan hareketiyle 90'lı yılların ikinci yarısında İran'ın PKK'ya dolaylı desteği nedeniyle Türkiye'nin de destek çıktığını ancak Tahran ABD'nin Irak'ı işgalinden sonra PKK konusunda Ankara ile işbirliğine gidince bu konunun geri plana atıldığını ileri sürüyor.

Ancak Batı'nın ve muhaliflerinin yoğun baskısı altındaki Tahran demokratikleşme yönünde adım atarsa Türkiye, sınırının hemen bitişiğindeki büyük bir coğrafya ile iyi ilişki sahibi olmanın faydasını görebilir.

sayı: 70