Hükümet nihayet Wall Street'in ödeme faaliyetleri hakkında sıkı önlemler almaya girişti. Tahsilat Çarı Kenneth Feinberg, devletin kanatları altındaki şirketlere -Citi, Bank of America, AIG de bunların arasındadır- en çok kazanan üst düzey yöneticilerin ücretlerini azaltmaları gerektiğini bildirdi. Ardından, ABD Merkez Bankası (FED) bankalardaki kendi düzenlediği ikramiye ödemelerini gözden geçireceğine dair bir söz vererek bu girişimi destekledi.

Finansal hizmet veren şirketlerdeki yöneticilere verilen aşırı tazminatlar öldü! Yaşasın finansal hizmet veren şirketlerdeki aşırı tazminatlar!

Kendilerini TARP'ın (Sorunlu Varlıkları Kurtarma Programı) kelepçelerinden kurtaran şirketler, düşük faiz oranlarına ve devletin piyasaları desteklemek için yaptıklarını keyifle seyrediyor ve tıpkı 2007'deki gibi parti yapmaya devam ediyor. Goldman Sachs, bu yıl çalışanların tazminatları için ödenmek üzere 20 milyar dolar tahsis etti. Bu miktarın büyük çoğunluğu ikramiyelere gidecek. Morgan Stanley, sadece üçüncü çeyrekte 5 milyar doları ikramiyeler için ayırdı. TARP'ı denetleyen Kongre kurulunu yöneten Elizabeth Warren, şaşkın. "Dünyanın kökten değiştiğini neden fark edemediklerini anlayamıyorum," diyor. Bu sene başında, kurtarılan Wall Street firmalarının ödemesi beklenen mega-ikramiyeler hakkında bir soruyla karşılaşan Başkan Obama şöyle dedi, "Ben, bu insanların biraz vicdan azabı duyacaklarını, utanacaklarını ve milyon dolarlık ya da mülti milyon dolarlık ikramiyeleri almayacaklarını düşünmek istiyorum."

Utanç? Kendinin farkında olmak? Vicdan azabı? Bırakın lütfen, bahsettiğimiz insanlar bankacı. Başkan Obama Harvard Hukuk Fakültesi'nden mezun, Warren da oranın hocalarından biri. Ancak eğer Harvard'ın antropoloji bölümünde biraz zaman geçirmiş olsalardı Wall Street hakkında daha iyi bir fikir sahibi olabilirlerdi. Çünkü bankacıları anlamak tıpkı Margaret Mead'in Samoalıları anlamak için kullandığı yöntemleri kullanmak gerekir. Yani, dışarıdan bakanlara acayip gelen ama uzun süredir devam eden teamülleri ve kendilerine has ahlaki kuralları olan yalıtılmış bir kabileyi incelemekte kullanılan yöntemleri...

Nasıl ki, Tiger Woods, bu dünyaya gamzeli topları deliklere sokmak için geldiyse, Wall Street'ciler de bu gezegene ikramiye almak için geldi. Elbette firmalar, kendi değerlerini ve misyonlarını adeta davul çalarak ilan eder. Goldman'ın 14 iş ilkesi vardır bunların çoğu bir hazırlık okuluna da uyarlanabilir. ("Biz yaratıcılığı ve hayal gücünü vurgularız.") Ancak kur değişimlerinin yönü üzerinde bahis oynamak ve zaten zengin olanları daha da zengin kılmak, özel olarak insanın ahlakını yücelten bir iş değildir. Bankacılar, yaratıcı takımlarda çalışmayı sevdiklerinden değil, para kazanmayı sevdikleri için manyaklar gibi çalışır. Aralık ayı boyunca Connecticut'ın Greenwich kentinde ve Manhattan'da, ikramiyeler üzerine pazarlık yapılırken dokunaklı dramalar oynandı. Borsa tacirleri ve bankacılar, gitme tehditleri savurarak, sadakat üzerine nutuklar atarak ve ihanete uğradıklarından yakınarak kendi davalarını savundu. David Mamet tarafından yazılan ve tamamı erkeklerden oluşan bir oyuncu kadrosunun sürekli lanetler yağdırdığı bir pembe dizi hayal edin.

Pek çok şirkette, ikramiyeler edinilen kârdan ödenir. Eğer yıl sonunda kâr yoksa, ikramiye de yoktur. Ancak Wall Street ada devletinde ikramiyeler gelirlerden ödenir. 1980'lerden beri gelirlerin yarısının ikramiye olarak dağıtılması standarttır diye not düşüyor Sanford C. Bernstein şirketi analistlerinden Brad Hintz. Bütün mülkiyet özel ortaklıklara ait olduğu sürece bu uygulama bu işin dışındakiler için hiç de önemli değildir. Ancak 1990'lardan beri yatırım bankaları halka açıldığı için, ikramiye meselesi çalışanlarla hisse sahipleri arasında sıfır toplamlı bir oyuna dönüşür. Bilin bakalım kim kaybeder?

Normal sektörlerde, şirketler zarar etmeye başladığında ve hisse senetlerinin değeri düştüğünde, isteğe bağlı ikramiyeler azaltılır. Pek çok Wall Street firması 2008'de hissedarlar ve vergi mükellefleri acı çekerken yine de ikramiye vermeye devam etti. Kafası kopartılan tavuklar nasıl koşturabiliyorsa, finans şirketleri de tamamen çöktükleri (AIG) ya da devasa zararlar bildirdikleri (Merrill Lynch) halde ikramiye ödeyebilirler.

İkramiyeler bu yıl da, Wall Street'in gelirlerinin neredeyse çoğunu yutacak. Goldman ve Morgan Stanley kurtarma fonundan aldığı paraları geri verse de diğer büyük ikramiye dağıtıcıların halka hâlâ büyük miktarlarda borcu var. İkramiye için ödenen her bir dolar, vergi mükelleflerine bir dolar daha az borç ödenmesi demektir. Wall Street'in yapısı geçen yıl büyük ölçüde değişmiş olabilir ama kültürünün değişime son derece dirençli olduğu kanıtlandı. Eylül 2008'in yıkıcı depremi, bu alışkanlığı değiştiremedi. Halkın ayıplaması, Başkan Obama'nın hoşnutsuzluğu ya da FED'in tehdidi umurlarında bile değil. Aralık ve Ocak geldiğinde dağıtılan ikramiyelerin seviyesine bakarak şoke olmaya devam edeceğiz ve bizim şoke olmamız da Wall Street'i şoke etmeye devam edecek.