12 Haziran'da yeni cumhurbaşkanını seçecek İran'da iktidarın ve kamuoyunun rengini Ayetullahçılardan medyanın ünlü kişilerine (ve bir de televizyon kanalına) uzanan 20 kadar ağır sıklet isim belirliyor.

1. Ayetullah Ali Hamaney
Dini Lider
Sözlerine değil yaptıklarına dikkat edin. İran'ın en kutsal adamı olarak görevi devralmadan önce bir pragmatist olarak ün yaptığından, iki rolünü birlikte yürütmeye çalışıyor. Bir yandan radikal nutuklar atıyor; öte yandan girdiği her tartışmada popüler tarafta yer alıyor.

2. Mahmud Ahmedinejad
Cumhurbaşkanı
İran'ın ikinci en güçlü adamı. Seçimlerde tekrar kazanması neredeyse kesin. Dini Lider onun yetkilerini hükümsüz kılma gücüne sahip. Ama Ahmedinejad ile karşı karşıya gelmekten kaçınıyor ve özellikle nükleer silah müzakerelerindeki performansından hoşnut olduğu söyleniyor.

3. Ayetullah Ali Ekber Haşimi Rafsancani
Akıl hocası
Eski Cumhurbaşkanı, İran Uzmanlar Meclisi ve Düzenin Yararını Teşhis Konseyi Başkanı. İşi İran Parlamentosu ve Muhafızlar Konseyi arasındaki tartışmaları çözmek. Humeyni'nin güvendiklerinden biri olarak rejimin bodrumundaki tüm iskeletlerden haberdar.

4. Muhammed Hatemi
Eski Cumhurbaşkanı
18 yıllık muhafazakâr yönetimin ardından İranlılar, reformcuların 1997'deki acıklı zaferiyle sersemlemişti. Sonrasında yüksek vaatlerini tutamasa da pek çok genç hâlâ onu değişimin en güçlü umudu olarak görüyor. Bu yıl seçim yarışına girmemesi gençlerin zoruna gitti.

5. Ayetullah Ahmed Cenneti
Anayasa Koruyucular Konseyi Sekreteri
İslami Devrimin Muhafızlar Konseyi tüm yasa taslaklarını kontrol eden ve kimin meclis ve başkanlık seçimlerine girip giremeyeceğine karar veren altı din adamı ve altı avukattan oluşan bir heyet. Konseyin 83 yaşındaki sekreteri sıkı bir Ahmedinejad destekçisi.

6. Ali Laricani
Meclis Başkanı
Yasama meclisinin pragmatik lideri ve İran'ın nükleer konulardaki eski müzakerecisi. Hamaney'e yakın duruyor. Ahmedinejad, Laricani'yi 2005 cumhurbaşkanlığı yarışında yendi ve o zamandan beri ikisi arasındaki çekişme kamuya açık bir gösteriye dönüştü.

7. General Muhammed Ali Caferi
Devrim Muhafızları Komutanı
Irak savaşı sırasında gerilla yöntemlerinde uzmanlaştı. Pozisyonunu genç birlikler arasındaki popülaritesine ve olası İsrail ve Amerikan tehdidine karşı güncel eylem planlarına borçlu olduğu söyleniyor.

8. Muhammed Bagır Galibaf
Tahran Belediye Başkanı
Eski bir Devrim Muhafızları Komutanı ve Güvenlik Şefi. 2005'teki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde başarısız olunca Ahmedinejad'ın eski görevine geldi. Yandaşları onu Ahmedinejad'ın dağınıklığını topladığı için överken, 2013'te aynı şeyi İran için yapacağını umuyor.

9. Ayetullah Abbas Vaiz-Tabasi
Kutsal Mülk'ün Yöneticisi
Ülkenin muhtemelen tek başına en zengin kurumunun, yüzlerce şirketin, madenin ve çiftliklerin sahibi olan Kutsal İmam Rıza Vakfı'nın idaresi onun ellerinde. Her yıl milyonlar İran'daki tek Şii imamın türbesini ziyaret ediyor.

10. Ayetullah Muhammed Taki Mesbah Yazdi
Radikal âlim
İmam Humeyni Eğitim ve Araştırma Enstitüsü'nün tepeden inme yöneticisi olan bu âlim Kum'daki İslami öğretilerin en sert çizgideki ve etkili yorumlayıcılarından. Öğrencileri şehrin en zeki ve en politikleri sayılıyor.

11. Seyid Cevad Şahristani
Sistani'nin Temsilcisi
İran'da 30 yıllık politik İslam'a rağmen pek çok Şii, Irak'ta yaşayan büyük Ayetullah Ali El Sistani'yi dini liderleri ya da merci (sözüne itibar edilen kişi) olarak görüyor. Azimle apolitikliğini koruyan Şahristani, Sistani'nin hem damadı hem de İslami Cumhuriyet'teki temsilcisi.

12. Said Murtazavi
Tahran Başsavcısı
Düzinelerce gazeteyi kapatan, gazeteci ve eylemcilere uzun hapis cezaları veren kişi. İnsan hakları örgütleri onu, sert sorgulama metotları kullanmakla suçluyor. Yakın zamanda Gazze'de İsrailliler'in işlediği iddia edilen suçlar için davalar açmak üzere bir grup avukat atadı.

13. Ayetullah Mahmud Haşemi Şahrudi
Hâkimler Heyeti Başkanı
Irak doğumlu. 1979'da ülkeden kaçmadan önce Saddam diktatörlüğüne karşı çıkan liderlerden biriydi. 1999'da Hamaney onu en yetkili yargıç seçtiğinden beri mahkeme reformlarında önemli ilerlemeler kaydetti. Ancak halen pek çok yargıç onun yargı yetkisinin dışında kalıyor.

14. Mucteba Semere Haşemi
Kampanya Yöneticisi
Ahmedinejad'la çocukluk arkadaşı ve onun politik yükselişinin mimarı olan Samari'ye İran'ın Karl Rove'si deniyor. Kendini Ahmedinejad'ın tekrar seçilme kampanyasına tamamıyla adayabilmek için yakın zamanda cumhurbaşkanlığı başdanışmanlığı görevinden ayrıldı.

15. Mir Hüseyin Musavi
Eski Başbakan
Hakkında çok şey bilinmeyen bu sürpriz cumhurbaşkanı adayı herkes için muamma. Yaşlılar onu başbakan ve 1980'lerde Humeyni'nin yakın müttefiki olarak hatırlıyor. Ancak o son 20 yılını bina tasarımıyla geçirdi. Şimdilerde de genç seçmene kendini reformcu olarak tanıtarak destek topluyor.

16. Muhsin Rızai
Hamaney'in Danışmanı
Devrim Muhafızları'nın eski komutanı ve Düzenin Yararını Teşhis Konseyi Sekreteri. Dini Lider'in sadık danışmanı. Sofu bir gelenekçi fakat Cumhurbaşkanı'ndan daha pragmatik bir kişi. 12 Haziran'daki seçimlerde Ahmedinejad'ı yerinden etme umudunda.

17. Hüseyin Şeriatmadari
Gazete editörü
Hamaney'in İran'ın muhafazakâr günlük gazetesi Kayhan'daki üst düzey adamı. Editör yazıları, özel haberleri ve (haz etmediği kamu figürlerinin karanlık yönlerini anlattığı) "Saklı Taraf" yazıları, istihbarat raporu ve ABD'nin Fox Haber kanalının İran versiyonu arası bir şey.

18. BBC İran Servisi
Yasadışı televizyon ağı
Çanak anten yasağına rağmen İranlılar güvenebilecekleri haberleri duymak istiyor, devlet televizyonunu değil. Bazılarına göre Amerika'nın Sesi Radyosu fazlaca Washington yanlısı. 2009'un başından beri pek çok insan BBC ve Farnaz Gazizade gibi sunuculara yöneldi.

19. Adel Ferdosipour
Spor programı sunucusu
Ülkenin en popüler televizyon sunucusu. Geçenlerde haftalık programında kendilerini eleştirdiği için kızan spor yöneticileri onu işinden etmeye çalıştı. Telefon mesajı yollayan üç milyonu aşkın sadık hayranı programının yayından kalkmasını engelledi.

20. Mehran Modiri
Toplumsal hicivci
20 yıldır mücadele alanlarını kendi seçiyor. Bugün onun komedi programları kanal yönetiminin önüne geçemeyeceği kadar çok izleyiciye sahip ve İran'ın günlük yaşamını belirliyor. Reform yanlısı politikacılar onun kadar takdir görmek için kıvranıyor; o ise işini yapmaya devam ediyor.


KRONOLOJİ

- 22 Eylül 1980: Saddam Hüseyin İran'ı işgal ederek 10 yıl süren savaşı başlattı. Amerika Irak'a taktik ve stratejik destek verdi.

- 20 Ocak 1981: ABD'nin İran'ın iç meselelerine karışmama koşulunu kabul etmesinden sonra Tahran'da rehin tutulan 52 Amerikalı serbest bırakıldı.

- 1985-86: ABD'de Lübnan'da rehin alınan Amerikalıların serbest bırakılmasına yardım etmesi karşılığında İran'a silah satar. ABD ayrıca karşıt isyancılara para akıtır.

- 3 Ocak 1988: ABD donanmasına ait USS Vincennes gemisinden açılan ateş sonucu 290 yolcu taşıyan bir İran uçağı düştü. ABD uçağın, savaş uçağı sanılarak düşürüldüğünü açıkladı.

- 3 Haziran 1989: Ayetullah Humeyni öldü. Yerine Dini Lider olarak Ali Hamaney seçildi.

- Ağustos 1996: Bill Clinton, İran ve Libya'ya yatırım yapan şirketlere ağır cezalar getiren yasayı onayladı.

- Mayıs 1997: Reform yanlısı Muhammed Hatemi İran Cumhurbaşkanı seçildi. Hatemi iki dönem görevde kaldı.

- Mart 2000: ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, ülkesinin İran'ın 50'li yıllarda petrol devletleştirmeleriyle ünlü başbakanı Musaddık'ın devrilmesinde oynadığı rolü kabul etti ama özür dilemedi.

sayı: 31